Жасанды интеллекттен партиялық әнұранға дейін – Қазақстанда сайлауалды үгіт-насихат ресми түрде басталды
23 шілде күні сағат 18:01-ден бастап Қазақстанда Құрылтай депутаттарын сайлау бойынша сайлауалды үгіт-насихат кезеңі ресми түрде басталды. Алда сайлаушылармен кездесулер, көпшілік алдында сөз сөйлеулер, теледебаттар және сайлауалды бағдарламалардың таныстырылымдары өтетін бір айлық кезең басталды. 23 тамызда қазақстандықтардың алдында жаңа конституциялық модель бойынша сайланатын алғашқы Құрылтайдың құрамын анықтау міндеті тұр.
Науқанның басталуына орай ОСК партиялық тізімдерді тіркеуді аяқтады. Тіркеуден кейін тек екі тізімде өзгеріс болды. Сонымен, Respublica науқанын 75 кандидатпен, ал «Байтақ» 47 кандидатпен жалғастырады. Барлығы депутаттық мандаттар үшін 545 кандидат бақ сынайды. Олардың шамамен 44%-ын әйелдер, жастар және мүгедектігі бар адамдар құрайды.
Жеребе қорытындысы бойынша саяси партиялар сайлау бюллетенінде мынадай тәртіппен орналастырылады: «Әділет», ОСДП, «Байтақ», ҚХП, «Ауыл», «Ақ жол» және Respublica.
Үгіт-насихат бастала салысымен бірден дерлік партиялар белсенді жұмысқа кірісті. Бұл ретте науқанның басталуы ғана ортақ болғанымен, өздері туралы мәлімдеу тәсілдері мүлдем әртүрлі болып шықты.
«Әділет» партиясы ауқымды ұйымдастырушылық науқанға басымдық берді. Бүкіл ел бойынша өңірлік және аумақтық штабтар бір мезгілде жұмысын бастап, үгіт-насихат жұмыстарына шамамен 30 мың сенімді өкіл тартылды. Орталық штаб ерекше форматта ашылды – салтанатты рәсімді алғаш рет ЖИ модераторы жүргізді. Енді партия өңірлердегі жұмысқа баса назар аударуды көздеп отыр, бір ай ішінде сайлаушылармен 21 мыңнан астам кездесу өткізу жоспарлануда.
Жалпыұлттық социал-демократиялық партия (ЖСДП) науқанын кандидаттар командасы мен сайлауалды бағдарламаның таныстырылымынан бастап, бір мезгілде азаматтармен тікелей қарым-қатынастың жаңа форматтарын жариялады. ЖСДП төрағасы Асхат Рахимжанов партия қазіргі науқанын алдыңғы науқанмен сабақтастық негізінде құрып отырғанын атап өтті. Оның айтуынша, социал-демократтар өткен сайлауда сайлаушыларға берген міндеттемелерін дәйекті түрде орындаған және жаңа шақырылымдағы жұмыс барысында да осындай тәсілді ұстануға ниетті. Ол ЖСДП Қазақстандағы жалғыз оппозициялық партия болып қала беретінін де баса атап өтті.
Осы жағдайда «Байтақ» жасылдар партиясы науқанды жаңа жобалардың таныстырылымынан емес, сайлауға қатысушылардың барлығына арналған үндеуден бастауды ұйғарды. Оның төрағасы заңнама талаптарын сақтауға, өзара тиісуден бас тартуға және саяси пікірталасты қарсыластарының жеке басына емес, бағдарламалардың мазмұнына қатысты жүргізуге шақырды. Партияның пікірінше, сайлау аяқталғаннан кейін барлық саяси күштер бір елде жұмысын жалғастырмақ, сондықтан да сайлауалды науқан дұрыс әрі заң аясында өтуі тиіс.
Қазақстанның халық партиясы науқанның ашылуының дәстүрлі сценарийінен бас тартты. Оның орнына партия шығармашылық тәсілге жүгініп, ресми партиялық әнұран мен партиялық жобалар және қоғамдық бастамалар негізінде жасалған бейнеклипті таныстырды. Сонымен қатар бүкіл ел бойынша 155 сайлауалды штаб жұмысын бастап, олар сайлаушылармен кездесулер өткізетін негізгі алаңдарға айналуы тиіс.
«Ауыл» партиясы республикалық штабын ашып, алдағы жұмыстың ауқымын бірден белгіледі. Үгіт-насихат кезеңінде партия 6 500-ден астам іс-шара өткізіп, екі миллионнан астам сайлаушыны қамтуды жоспарлап отыр. Бағдарламаның негізгі назарында ауылды дамыту, өңірлік инфрақұрылым, азық-түлік қауіпсіздігі және әлеуметтік саясат мәселелері қалып отыр.
«Ақ жол» демократиялық партиясы, өз кезегінде, барлық өңір өкілдерінің қатысуымен науқанның ресми ашылуынан кейін бірден Алматы тұрғындарымен алғашқы кездесулерге кірісті. Салтанатты рәсімге еліміздің барлық өңірі бейнебайланыс арқылы қосылып, осыдан кейін партия өкілдері Алматы тұрғындарымен алғашқы кездесулерін өткізді. Науқанның ашылуында сөз сөйлеген Демократиялық партияның төрайымы Дания Еспаева партия өз науқанын құруды жоспарлап отырған негізгі тақырыптарды белгіледі. Олардың қатарында инвестициялық саясат, бірқатар жобаларды іске асыру шарттары және заңсыз шығарылған активтерді қайтару мәселелері бар.
Respublica да өз науқанының заманауи форматына баса назар аударуды ұйғарды. Барлық өңірлік штабтар ашылу рәсіміне бір уақытта қосылып, ал партия төрағасы Айдарбек Ходжаназаров болып жатқан оқиғаны смарт-көзілдірік арқылы тікелей эфирде көрсетті. Партия өкілдері науқанды ашық диалог пен қазірдің өзінде іске асырылған немесе қабылдауға ұсынылып отырған нақты шешімдерді талқылау негізінде құруға ниетті екенін мәлімдеді. Бұл ретте жеребе қорытындысы бойынша сайлау бюллетенінде 7-нөмірге ие болған Respublica бұл нәтижені ұлттық символикамен байланыстырды. Партияда қазақ мәдениетінде жеті саны сабақтастықпен, бірлікпен және әл-ауқатпен байланысты екенін еске салды: «Жеті ата», «Жеті қазына», «Жеті қат көк». Respublica бұл жай ғана реттік нөмір емес, сенімнің, жауапкершіліктің және қоғаммен бірге өзгерістерге қол жеткізуге дайындықтың символы екенін атап өтті.
Үгіт-насихаттың алғашқы сағаттары партиялардың сайлаушылармен қарым-қатынас жасаудың әртүрлі тәсілдеріне басымдық беретінін көрсетті. Біреулері технологиялық шешімдер арқылы назар аударуға тырысса, екіншілері штабтардың кең желісіне баса мән береді, үшіншілері стандарттан тыс форматтарды таңдайды немесе мазмұнды саяси пікірталасқа жүгінеді. Алайда алдағы апталарда сайлаушылар үшін негізгі өлшем ұсыну нысаны емес, партиялардың сайлауға қандай нақты ұсыныстармен шығатыны болмақ.